چاپستیک چیست؟
چاپِستیک (به انگلیسی: Chopsticks) (ژاپنی:箸 (هاشی) به چینی کوائیزی (筷子) که به آن چوب غذاخوری یا چوبک هم گفته میشود، وسیلهای است که در آسیای شرقی به عنوان مهمترین ابزار غذاخوری از آن استفاده میشود. چاپستیک در واقع دو میله سبک و نسبتا باریک است که اندازهی آنها یکسان است.
مردم آسیای شرقی از دیرباز و به صورت باستانی از این ابزار جالب به جای قاشق و چنگال و حتی کارد غذاخوری استفاده میکردهاند. قدمت استفاده از چاپستیک به سه هزار سال پیش از میلاد برمیگردد. اولین چاپستیکی که کشف شده است در ویرانههای «یین» که یک سایت باستانشناسی در مربوط به سلسلهی شانگ در چین است کشف شده است. باستانشناسان تخمین زدهاند که قدمت این چاپستیک فلزی به حدود ۱۶۰۰ تا ۱۰۴۶ قبل از میلاد میرسد.
چاپستیکها معمولا از جنس چوب یا سنگ ساخته میشوند. نوع ژاپنی این وسیله به لحاظ اندازه و وزن کوچکتر و سبکتر از انواع دیگر است.
اندازهی استاندارد چاپستیک چقدر است؟
اندازهی قطر چاپستیکهای سنتی، به صورت استاندارد هفت «سوئن» معادل ۲.۵۴ سانتیمتر است و اندازهی طولی آن شش «فِن» یعنی حدود ۲۴ سانتیمتر است. این اعداد در فلسفه بودایی نشانهی هفت احساس و شش آرزو است.
چاپستیکهای معمولی در انتها گرد یا مربعشکل هستند که نشاندهندهی آسمان و زمین است. در اندیشهی چینی دایره نمادی از آسمان و زمین است.
از کشورهای حوزهی آسیای شرقی مردم کشورهای ژاپن، چین، کرهی شمالی و جنوبی، ویتنام و تایوان از این چاپستیک برای خوردن غذا استفاده میکنند.
چاپستیک چگونه به وجود آمده است؟
دربارهی نحوهی پیدایش چوبک غذاخوری داستانها، افسانهها و روایتهای بسیاری وجود دارد که مشهورترین آنها افسانهای است دربارهی «یو کبیر» امپراطور بزرگ چین باستان. در این افسانه یو کبیر، هنگام ساخت یک پروژهی سدسازی عظیم در حالی که به شدت دچار کمبود وقت بود، برای صرف غذا و جلوگیری از اتلاف وقت، دو شاخهی باریک از درختی میچیند و با آن غذای داغ خود را از دیگ روی آتش به سرعت میخورد تا دوباره به سر کارش بازگردد. کارگران هم از این شیوهی غذاخوردن عجولانهی او پیروی میکنند. طبق این افسانه، چاپستیک به این ترتیب به وجود آمده است.
اکنون در شیوهی غذاخوردن ژاپنیها و چینیها و همچنین آشپزی آنها چوبک غذاخوری به یک عنصر حیاتی و جداییناپذیر تبدیل شده است. به طوری که به جای چاقو و کارد نیز در برش غذا از آن استفاده میکنند.
با صادر شدن فرهنگ آسیای شرقی به سایر نقاط جهان، غذاهای این مناطق هم به کشورهای دیگر صادر شد و استفاده از ابزارهای آن نیز بین مردم دنیا رایج شده است، به طوری که در کشورهایی مانند آمریکا، غذاهای آسیای شرقی و چاپستیکها از محبوبیت زیادی برخوردار هستند. این وسیله مانند سایر ابزارهای مورد استفادهی مردم آسیای شرقی، به نوعی نماد فرهنگی نیز تبدیل شدهاند که در بعضی کشورها مانند ژاپن در نحوهی استفاده از آن حساسیت زیادی وجود دارد. بهتر است تا زمانی که استفادهی صحیح آن را نیاموختهاید در حضور ژاپنیها از چاپستیک استفاده نکنید! همچنین در بعضی از کشورها استفاده از چاپستیک با دست چپ، نوعی توهین تلقی میشود!
چوبک عضوی مهم در میز غذاخوری ژاپنی
فلسفهی چینی چاپستیک
دربارهی فلسفهی نهفته در چاپستیک میتوان گفت که این ابزار متشکل از دو عنصر «یین» غیر فعال و «یانگ» فعال در فرهنگ و اندیشهی چینی است که در ترکیب با هم پویایی را منتقل میکنند. به همین دلیل است که در استفاده از چوبک غذاخوری یکی از چوبها باید ثابت بماند و دیگری متحرک باشد. همچنین نحوهی به دست گرفتن چاپستیک که بین انگشتان شصت و اشاره در بالا، انگشتان حلقه و کوچک در پایین و انگشت وسط میان دو چوبک آن، ترکیبی از نماد یک اصل کهن چین باستان یعنی آسمان، زمین و بشر است.
بشر که نماد آن در چاپستیک انگشتان دست است و بین دو طرف چوبکها که نماد آسمان و زمین هستند، قرار میگیرد، نمایانگر این مفهوم است که آسمان و و زمین، بشر را تغذیه میکنند. در فلسفهی چینی یکی از ارتباطهای میان آسمان و بشر همین مفهومی است که بیان شد.
فلسفهی چینی چاپستیک
چگونه از چاپستیک استفاده کنیم؟
استفاده از چاپستیک ممکن است راههای مختلفی داشته باشد، اما راه اصولی آن که هم غذاخوردن را آسانتر میکند و هم احترامی را که به فرهنگ آسیای شرقی گذاشته میشود را بیان میکند به این شکل است که باید یکی چوبکهای چاپستیک را بین انگشت اشاره و شصت بگذارید و با انگشت شصت آن را ثابت نگه دارید. سپس چوبک دیگر را با انگشت شصت و کنارههای انگشت اشاره آن را ثابت نگه دارید.
برای برداشتن تکههای غذا باید چوبک دوم یا چوبی که توسط انگشت شصت و کنارههای انگشت اشاره نگه داشتهاید را حرکت دهید تا کمی از هم باز شوند پس از برداشتن تکههای غذا آن را به چوبک ثابت نزدیک کنید. از غذاهای معروف ژاپنی که با چاپستیک در تمام دنیا خورده میشوند میتوان به سوشی و اونیگیری یا کوفته برنجی اشاره کرد.
نکتهی مهمی که درباره چاپستیک این روزها بسیار شایع است اهمیت آنها در کاهش وزن است، چرا که محققان ثابت کردهاند که غذاخوردن با این ابزار همانند چنگال به تعادل وزن و جلوگیری از پرخوری کمک میکند. بنابراین تغییر سبک غذاخوردنهای دیگر به غذاخوردن آسیای شرقی یکی از پرطرفدارترین مفاهیم سبک زندگی کنونی است.